Наш час. Гаворыць гісторыя

"Совецкі патрыёт" , 14 студзеня 1954 г.

Напярэдадні юбілею раёна “ЛВ” паспрабаваў прыгадаць, чым жылі нашы землякі дзесяцігоддзі назад. Мы не бралі за мэту выдаць падрабязную і поўную храналогію падзей і не прэтэндуем на ўсёабдымнасць. За радком, магчыма, засталіся важныя, а для кагосьці і надзвычай важныя падзеі. І, канешне, яны з’яўляюцца неад’емнай часткай нашай агульнай гісторыі. А яна вельмі багатая на радкі і старонкі, таму сёння спынімся толькі на некаторых з іх.

40-я

15 студзеня 1940 года ў складзе Баранавіцкай вобласці створаны Ляхавіцкі раён з цэнтрам у г. Ляхавічы. У яго склад увайшлі Мядзведзіцкая, Ляхавіцкая воласці і часткі Дараўскай, Востраўскай і Крывошынскай валасцей Баранавіцкага павету.
Тэрыторыя раёна складала 917,7 квадратнага кіламетра. Насельніцтва ў 185 населеных пунктах перавышала 56000 чалавек, у тым ліку 5600 жылі ў Ляхавічах.
Па звестках справаздачнага даклада Ляхавіцкага РК КП(б)Б ад 9 красавіка 1940 года, прамысловасць у раёне была прадстаўлена электрастанцыяй, 15 млынамі, 3 лесапільнымі заводамі, а таксама шэрагам саматужных прадпрыемстваў. Былі арганізаваны 3 бальніцы (у Ляхавічах, Крывошыне і Востраве), 5 урачэбных участкаў і адзін ФАП, у якіх працавалі 7 урачоў, 2 зубныя ўрачы, 5 фельчараў, 4 акушэркі і 3 медсястры. Мелася 76 школ ( у тым ліку 65 пачатковых), у якіх навучаліся 9500 вучняў і працавалі 187 настаўнікаў (4 з іх з вышэйшай адукацыяй). У тым жа дакладзе згадвалася, што ў раёне арганізаваны 2 калгасы (у вёсках Жарабковічы і Гулічы), а ў Ганчарах – машынна-трактарная станцыя. Пачала стварацца спажывецкая кааперацыя, у вёсках адкрываліся магазіны.
У кастрычніку 1940 г. раён быў падзелены на 18 сельсаветаў: Альхоўскі, Востраўскі, Дараўскі, Жарабковіцкі, Крывошынскі, Куршынавіцкі, Ліпскі, Ляхавіцкі, Малагарадзішчанскі, Мядзведзіцкі, Навасёлкаўскі, Падлескі, Пад’язаўлеўскі, Перахрэсцкі, Сваятыцкі, Тальмінавіцкі, Федзюкоўскі, Цыганскі.

Людзі працавалі, вучыліся – і дзеці, і дарослыя, будавалі ўласныя сем’і і новае жыццё раёна. Але мірным стваральным планам і марам у бліжэйшыя гады не было наканавана збыцца – іх разбіў вераломны напад гітлераўскай Германіі.
Баі на тэрыторыі раёна вяліся ўжо 24 чэрвеня 1941 года – у трэці дзень вайны. З 26 чэрвеня 1941 года па 6 ліпеня 1944 года Ляхавічы былі акупаваны фашысцкімі захопнікамі. За час акупацыі ў горадзе і раёне гітлераўскія карнікі знішчылі 4983 чалавекі, спалілі 13 вёсак. Залужжа, Навасёлкі, Свяціца былі знішчаны разам з жыхарамі, выратаваліся тыя, каго на той момант дома не было.
У верасні 1941 года на тэрыторыі раёна ў ваколіцах вёскі Крывошын пачала дзейнічаць першая партызанская група. На тэрыторыі раёна ў час вайны дзейнічалі партызанскія брыгады імя Молатава і імя Грызадубавай, атрады імя Шчорса, імя Чапаева, імя Варашылава, імя Кірава, “Сокалы” і іншыя.
У верасні 1943 года быў утвораны Ляхавіцкі падпольны райкам КП(б)Б, які ўзначаліў Сцяпан Дзесюкевіч. Базіраваўся райкам у атрадзе імя Лазо (камандзір Аляксандр Астапаў) у Машукоўскім лесе. 24 кастрыч-ніка 1943 года тут выйшаў першы нумар газеты Ляхавіцкага падпольнага райкама “Совецкі патрыёт”.
На франтах вайны загінулі больш як 1500 нашых землякоў. У кнізе “Памяць. Ляхавіцкі раён” названы прозвішчы 416 савецкіх воінаў, якія загінулі пры вызваленні раёна і пахаваны на яго тэрыторыі.
Адразу пасля вызвалення ад фашысцкай акупацыі ў ліпені 1944 года на тэрыторыі раёна пачало наладжвацца мірнае жыццё. Аднаўлялася вытворчасць, адкрываліся школы і бальніцы, узводзіліся масты і дарогі, будавалася жыллё. Нашы землякі з энтузіязмам збіралі прадукты і грошы, каб дапамагчы фронту, і змагаліся з бандытызмам.
“Совецкі патрыёт” таго часу расказвае пра самыя розныя падзеі з жыцця землякоў. 21 студзеня 1945 года газета паведаміла, што райкам камсамола правёў першы масавы лыжны крос. У сакавіку ў Сваятычах адкрыўся другі ў раёне дзіцячы дом (17 сакавіка). Інвалідам вайны і сем’ям франтавікоў дзяржава аказвае грашовую і харчовую дапамогу (21 сакавіка). Упершыню на зямельныя надзелы сялян выйшлі трактары (22 красавіка 1945 года)…
У жніўні 1945 года ў раёне створаны малочны завод на правах структурнага падраздзялення раймаслапрама Баранавіцкага абласнога маслатрэста. На заводзе перапрацоўвалася 600 літраў малака ў суткі, з якога вырабляліся сыр, масла, вяршкі і тварог.
29 сакавіка 1949 года адбыўся першы з’езд калгаснікаў раёна.
Паступова аднаўлялася сетка культурна-асветных устаноў, адраджалася народная творчасць. У маі 1946 года адноўлена работа дома адпачынку “Савейкі”.
У чэрвені 1949 года ў Ляхавічах пачаў працаваць кансервавы завод (30 снежня 1997 года прадпрыемства пераўтворана ў ААТ “Ляхавіцкі кансервавы завод”).
У ліпені 1949 года ў раёне налічвалася 20 калгасаў.

Былыя кіраўнікі раёна і вобласці Аляксандр Бокач, Віктар Бурскі, Анатолій Вайцешык сярод ганаровых гасцей на ўрачыстасцях з нагоды свята працаўнікоў сельскай гаспадаркі (2006 г.).

50-я

14 красавіка 1950 года адкрылася раённая сельскагаспадарчая выстаўка, на якой працаўнікі вёскі прадэманстравалі свае лепшыя набыткі.

24 снежня 1950 года некалькі дробных гападарак аб’ядналіся ў адну – імя Сталіна, якая пазней атрымала назву “Беларусь” (сёння — СВК ”Жарабковічы”).

8 студзеня 1954 года раён увайшоў у склад Брэсцкай вобласці. У 1957 да раёна далучаны Свяціцкі сельсавет Ганцавіцкага раёна, Гутаўскі і Тухавіцкі сельсаветы Быценскага раёна, а ў 1962 годзе – Ганцавіцкі раён (у 1966 ён зноў выйшаў са складу Ляхавіцкага).

У 1956 годзе ў Ляхавічах здадзена ў эксплуатацыю падстанцыя на 180 кВт, праз год яе магутнасць патроілася, што дазволіла поўнасцю электрыфікаваць горад і бліжэйшыя калгасы.

Верасень 1956 года – па закліку партыі і камсамола на вугальныя шахты Данбаса выехала першая партыя добраахвотнікаў.

У жніўні 1957 года ў Ляхавічах утвораны ветэрынарны тэхнікум (з 1969 года саўгас-тэхнікум, з 1996 – сельскагаспадарчы тэхнікум, з 2000 – Ляхавіцкі дзяржаўны аграрны каледж.

Жнівень 1958 года – у Ляхавічах на вуліцы Баранавіцкай узводзіцца новы будынак двухпавярховага ўнівермага.

У студзені 1958 года ў раёне ствараецца міжкалгасная будаўнічая арганізацыя (пасля яна неаднойчы мяняла шыльду, пакуль у 1986 годзе не стала Ляхавіцкай МПМК-17, а пасля – ПМК-17).

60-я

Гэтыя гады ўвайшлі ў біяграфію раёна як пачатак шырокага наступлення на балоты. Непралазная багна ператваралася ва ўрадлівыя палі і сенажаці.

У 1964 годзе ў Ляхавічах створана дзіцяча-юнацкая спартыўная школа.

У 1965 годзе Падлескі народны хор першым у раёне атрымаў званне народнага.

Звеннявой калгаса імя Ламаносава Вользе Мацюшка ў 1966 годзе прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

У 1967 годзе завершана электрыфікацыя ўсіх населеных пунктаў раёна, пабудавана 470 індывідуальных дамоў. Адкрыліся 5 школ, кінатэатр, магазін паўфабрыкатаў і кафэ. Запрацаваў дрэваапрацоўчы камбінат. Пачалося будаўніцтва льнозавода, хлебазавода, быткамбіната, гасцініцы, Дома Саветаў, вузла сувязі.

Створаны ПМК-46, ДЭУ, ПМК-13, міжраённае ўпраўленне асушальных і арашальных сістэм, БМУ-5.

1967 год – узведзены Курган Славы каля вёскі Завінне, на месцы, дзе 24-25 чэрвеня 1941 года вялі жорсткія баі з фашыстамі байцы 55-й стралковай дывізіі.

70-я

1971 год – званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена трактарысту калгаса “Кастрычнік” Віктару Малышку.

Немілагучныя назвы некаторых населеных пунктаў вырашана было памяняць: вёска Вонькі перайменавана ў Набярэжную, Вошкаўцы – ва Ураджайную.

Наш раён двойчы станавіўся пераможцам Усесаюзнага сацыялістычнага спаборніцтва за павелічэнне вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчай прадукцыі. У 1974 годзе атрыманы самы высокі ўраджай збожжавых – 31, 7 цэнтнера з гектара (у сярэднім за пяцігодку — 25,6 цэнтнера).

Уведзены ў дзеянне ільнозавод (1971), торфабрыкетны завод (1973), завод жалезабетонных вырабаў (1974) і іншыя прадпрыемствы.

За дзявятую пяцігодку (1971-1975) пабудавана 6 будынкаў школ, у тым ліку Ляхавіцкай сярэдняй школы на 1104 месцы, 7 дзіцячых садоў, 3 дамы культуры, 10 прадпрыемстваў гандлю і грамадскага харчавання, 41 тысяча квадратных метраў жылля.

У 1974 годзе ў Ляхавіцкім раёне створаны калгас “Дружба”. Ён быў адным з больш як 180, арганізаваных для развіцця авечкагадоўчай галіны. Праз некалькі дзесяцігоддзяў гэта гаспадарка застанецца адзінай у рэспубліцы з такой спецыялізацыяй.

У 1978 годзе раён чацвёрты раз быў удастоены пераходнага Чырвонага сцяга ЦК КПСС. Галоўны камітэт ВДНГ за выкананне плана вытворчасці і продажу дзяржаве асноўных відаў сельскагас-падарчай прадукцыі і заданняў па ўкараненні ў калгасна-саўгасную вытворчасць дасягненняў навукі і перадавога вопыту зацвердзіў Ляхавіцкі раён удзельнікам выстаўкі і прысудзіў яму дыплом І ступені. Дыплом І ступені атрымалі калгасы імя Ламаносава і “Беларусь”. Калгас імя Ламаносава ў 1978 і 1979 гадах выходзіў пераможцам Усесаюзнага сацыялістычнага спаборніцтва, быў занесены на Усесаюзную Дошку гонару на ВДНГ СССР.

У ліпені 1978 года ў Ляхавічах запрацаваў “Доследны завод металічнай тары” (так пачалася гісторыя ЗАТ “Ляхавіцкі завод “Металапластмас”).

У 1979 годзе ўступіла ў строй першая чарга свінагадоўчага комплексу на 12000 галоў з поўнай механізацыяй і аўтаматызацыяй працаёмкіх працэсаў у калгасе “Новае жыццё”.

80-я

1981 год – запалены агонь Вечнай славы каля помніка ў вёсцы Дарава.

У снежні 1985 года наваселле на вуліцы Камсамольскай у райцэнтры справіў дзіцячы сад на 250 месцаў.

Як паведамляў “Будаўнік камунізму” за 14 чэрвеня 1986 года, тым летам ляхавіцкія рабяты маглі адпачыць у адным з трох стацыянарных піянерскіх лагераў: у “Арляняці” за змену адпачывалі 260 хлопчыкаў і дзяўчынак, у “Лясной казцы” – 125, у “Чайцы” – 60.

У канцы 1986 года ў Ляхавічы прыйшоў прыродны газ.

У 1987 годзе ў раённым Доме культуры створаны ансамбль народнай музыкі і песні “Крыніца”. Праз 5 гадоў (1993) яму прысвоена званне “народны”.

1987 год – у Ляхавічах закончана будаўніцтва бальніцы на 250 месцаў.

Калектыў калгаса імя Ламаносава, якім кіраваў кандыдат сельскагаспадарчых навук Герой Сацыялістычнай Працы Генрых Траццяк, сабраў па 61,4 цэнтнера збожжа з гектара.

У 1989 годзе выдавецтвам “Беларуская савецкая энцыклапедыя” імя Петруся Броўкі выдадзена кніга “Памяць. Ляхавіцкі раён” – гісторыка-дакументальная хроніка Ляхавіччыны ад ХV стагоддзя да 80-х гадоў ХХ стагоддзя. Камісію па яе стварэнні ўзначальваў першы сакратар Ляхавіцкага райкама КПБ Аляксандр Цупрык. Рэдактарам-складальнікам выступіў наш зямляк Віталь Скалабан.

90-я

З 1 студзеня 1991 года раённая газета перайменавана ў “Ляхавіцкі веснік”. З кастрычніка 1943 года яна выходзіла пад назвай “Совецкі патрыёт”, з мая 1962 года – “Будаўнік камунізму”.

У снежні 1995 года Ляхавіцкі малочны завод набыў статус адкрытага акцыянернага таварыства. Са снежня 2002 года прадпрыемства перайменавана ў СААТ “Ляхавіцкі малочны завод”.

1997 год – у раёне ўведзены пасады старастаў у вёсках. Абраны 101 стараста, сярод якіх 40 жанчын.

Ляхавіцкі лясгас пачаў функцыянаваць як самастойны суб’ект гаспадарання (да гэтага з 1988 года ён знаходзіўся ў складзе Баранавіцкага лясгаса).

У Ляхавічах з’явілася новае прыватнае прадпрыемства – таварыства з абмежаванай адказнасцю “Ляхавічыдрэў”.

Адкрыта Ляхавіцкая школа мастацтваў. У яе склад як аддзяленне ўвайшла і музычная школа, што дзейнічала ў Ляхавічах з 1959 года як філіял Баранавіцкай музычнай школы, а з 1960 – як самастойная ўстанова.

У 1998 годзе ў Жарабковічах пачала дзейнічаць першая ў раёне электронная аўтаматычная тэлефонная станцыя.

У тым жа годзе на раённым вузле электрасувязі адкрыты пункт калектыўнага карыстання інтэрнэтам. “ЛВ” за 27 сту-дзеня 1999 года пісаў: “Пакуль да шасці пастаянных кліентаў сеткі “Іnternet” у Ляхавічах далучаюцца каля паўтара

дзясятка індывідуальных – тых, каму яна патрабуецца толькі ў асобных выпадках”.

3-5 верасня 1999 года абноўлены стадыён “Колас” стаў месцам правядзення абласных сельскіх гульняў. Памерацца сіламі ў Ляхавічы з’ехалася каля 350 спартсменаў-аматараў з усіх раёнаў Брэстчыны. Гаспадарам тады дасталося трэцяе агульнакаманднае месца па выніках усіх спаборніцтваў.

28 кастрычніка 1999 года Свяшчэнны Сінод Беларускай Праваслаўнай Царквы па блаславенні Свяцейшага Патрыярха Маскоўскага і Усяе Русі Алексія ІІ далучыў да ліку мясцовашанаваных святых навамучанікаў зямлі беларускай архімандрыта Серафіма (у міру Рамана Шахмуця, ураджэнца вёскі Падлессе нашага раёна). У жніўні 2000 года Архіерэйскі Сабор рускай Праваслаўнай Царквы ўславіў Серафіма ў Саборы Навамучанікаў і спаведнікаў расійскіх ХХ стагоддзя. Памяць святога Серафіма ўшаноўваецца 6 верасня.

Безумоўна, гэта далёка не ўсё. Потым у нашай з вамі гісторыі быў год 2000-ы і новае тысячагоддзе. Былі адметныя падзеі і што-дзённая праца. Былі перамогі нашых землякоў у самых розных конкурсах і спаборніцтвах. І быў у Ляхавічах абласны фестываль-кірмаш “Дажынкі” – нават двойчы: у 2000-м і 2013-м. Да такой падзеі рыхтаваліся як след – перабудоўваліся, удасканальваліся, упрыгожваліся.

За апошнія гады на вуліцы Інтэрнацыянальнай у райцэнтры з’явіўся цэлы новы мікрараён. Будаваўся, дарэчы, не толькі горад. 11 вёсак змянілі свой статус на аграгарадскі.

А яшчэ мяняліся шыльды ў прадпрыемстваў і арганізацый. З’яўляліся новыя службы і грамадскія аб’яднанні, арганізоўваліся новыя вытворчасці і гандлёвыя кропкі, развівалася прадпрымальніцтва. Укараняліся сучасныя тэхналогіі і эфектыўныя метады гаспадарання – у кагосьці больш актыўна і паспяхова, а ў некаторых і са скрыпам. Пра ўсё гэта ў свой час пісала наша раёнка.

І яшчэ напіша – пра ўсё, што адбудзецца. Пра сваіх землякоў. Пра іх справы. Пра важныя падзеі – у маштабах краіны і асобна ўзятага населенага пункта, двара ці дома. “ЛВ” заўсёды з вамі!

Экскурс па гісторыі раёна падрыхтавала Святлана БЕЛЬМАЧ.
Пры падрыхтоўцы матэрыяла выкарыстаны гісторыка-дакументальныя хронікі “Памяць.Ляхавіцкі раён” і “Памяць Беларусі”, энцыклапедыя “Гарады і вёскі Беларусі. Брэсцкая вобласць”, архіўныя нумары “ЛВ”.