Гасцінны край гасцінных людзей

Адзін са 118 раёнаў Беларусі – Ляхавіцкі, адзін са 111 беларускіх гарадоў – Ляхавічы. І ў пяцізначным ліку сельскіх населеных пунктаў рэспублікі – каля 120 з ляхавіцкім адрасам.

Сціплы па памерах (1353 квадратныя кіламетры – каля 0,6 працэнта тэрыторыі краіны), не самы густанаселены (па афіцыйных даных, на пачатак 2018 года тут пражывае 25420 чалавек – кадя 0,3 працэнта насельніцтва рэспублікі), ён жыве жыццём насычаным, стваральных, адухоўлівае рэчаіснасць прыгожымі справамі, клапоціцца пра будучыню, шануе гісторыю.

Эпілог да кнігі «Памяць. Ляхавіцкі раён», выдадзенай у 1989 годзе, – шчымлівыя радкі пісьменніка Алеся Бадака пра малую радзіму і землякоў-ляхавічан, якія чуеш і прымаеш сэрцам. Іх заўсёды хочацца прыгадваць: і калі любуешся на мясцовыя пейзажы, і калі сустракаеш добрых знаёмцаў і зусім незнаёмых людзей, і калі райцэнтр, як зараз, урачыста прымярае святочнае ўбранне. І, канешне, калі ўсе мы рыхтуемся да чарговага Дня беларускага пісьменства.

«Разумею: на свеце гэтулькі дарог, а чалавечае жыццё кароткае – паўсюль не патрапіш, усё не перагледзіш. Хоць недзе ў глыбіні душы часам і заварушыцца пачуццё… не, не віны, а шкадавання, што надта мала вандраваў па сваёй Радзіме, што ведаеш пра гісторыю і сучаснаць больш па газетах ды па кніжках.
Разумею, усё разумею: жыццё наша спешнае – праляціць і не паспееш азірнуцца, задумацца, разабрацца…
Вельмі шкада, што ты ні разу не пабываў у гэтым ціхім куточку беларускай зямлі. А ты абавязкова палюбіў бы яго. Палюбіў бы задумлівы гарадок з нягучнаю назваю Ляхавічы. Палюбіў бы сціплыя, мудрыя вёсачкі з тутэйшымі шчодрымі і працавітымі людзьмі. Бо шчодрасць і працавітасць на гэтай зямлі перадаюцца ў спадчыну з пакалення ў пакаленне.
І так, напэўна, было заўсёды.
І вельмі хочацца верыць, што так будзе і надалей, пакуль не перавядзецца апошні род маіх гасцінных і шчырых землякоў.
Ты палюбіў бы іх. Палюбіў бы маленькую вясёлую рачулку Ведзьму і надоўга захаваў бы ў душы непаўторнасць сур’ёзнае, таямнічае Шчары.
Разумею: на свеце гэтулькі дарог, а чалавечае жыццё зусім кароткае – паўсюль не патрапіш, усё не перагледзіш…
І ўсё ж мне вельмі шкада, калі ты ні разу не пабываў у гэтым ціхім куточку беларускай зямлі. А ты абавязкова палюбіў бы яго, дарагі чытач…».
Алесь Бадак.

А гісторыя Ляхавіцкай зямлі багацейшая. Пакуль віртуальны (хацелася б, каб ён стаў рэальным) турыстычны маршрут поўны адкрыццяў і ўражанняў для тых, каго цікавіць і сёння, і ўчора, і пазаўчора.

Асобную старонку ў гісторыі раёна займае Флер’яноўскі палацава-паркавы ансамбль. Некалі фальварак належаў Яну Бохвіцу – сыну знакамітага філосафа і пісьменніка Фларыяна Бохвіца. Пасля быў ператвораны ў пансіянат, які наведвалі вядомыя людзі — польская пісьменніца Эліза Ажэшка — добрая знаёмая Тадэвуша Бохвіца.

Сёння пра таленавітую пісьменніцу нагадвае стары дуб, пасаджаны ёй y 1909 годзе.

1742 годзе ў радавым маёнтку Грушаўка нарадзіўся і жыў самы знакаміты з роду Рэйтанаў – Тадэўш. У 1773 годзе на сейме ён выступіў супраць раздзелу Рэчы Паспалітай. Калі яго не падтрымалі, Тадэўш упаў на парог і вымавіў: “Забіце мяне, але не забівайце радзіму”.

Капліца ў Грушаўцы

Савейкаўскі палацава-паркавы ансамбль вядомы сваёй даўняй, багатай гісторыяй. Некалі тут была сядзіба Навіцкіх, якая ўключала ў сябе сядзібны дом, бровар, свіран, флігель і шыкоўны парк. У час Вялікай Айчыннай вайны дом быў пашкоджаны, але ўжо ў 1950-я гады адноўлены і прыстасаваны пад санаторый

Упершыню пра Рэпіхава ўспамінаецца ў 1481 годзе. Рэпіхава – прыгожы куточак прыроды. Усяго ў парку налічваецца больш як 50 відаў дрэў, з якіх 20 – экзатычныя. Тут прайшлі дзіцячыя гады Яна Чачота, беларускага і польскага паэта, фалькларыста. З Рэпіхава звязаны Крывошынская царква, пачатак Агінскага канала і прысвяціцкія раскопкі з прывітаннем з часоў мезаліту.

Падзівімся на патапавіцкія валуны з выявамі лічбы 1683, якія, магчыма, сведчаць пра ўдзел землякоў у разгроме туркаў пад Венай. У памяць загінуўшых, мяркуецца, і былі пастаўлены гэтыя каменныя гіганты з выявамі крыжа і датай гібелі.

 

Завітаем у вёску Свяціца…

«Вёска Свяціца – сапраўдная некаранаваная сталіца пачатку беларускага Палесся, багатая і шчодрая. Вакол яе – казачнай прыгажосці балоты і векапомныя лясы. Тут Шчара забірае сінь з нябёс ці нябёсы аддаюць ёй сваю непаўторную фарбу, не разбярэш… Тысячагоддзі адны і тыя сузор’і ноччу глядзяцца ў чысцюткую ваду. Месца гэта было абжытым як мінімум з часоў мезаліту. Параўнальна нядаўна археолагі-навукоўцы рабілі тут раскопкі – шмат чаго знайшлі: каменныя прылады, сляды старадаўніх вогнішчаў. Пра што маўчаць гэтыя артэфакты, дадумваць можна бясконца. Відавочна адно: людзі ўлюбілі гэтыя мясціны з глыбокай старадаўнасці. А археолагі трапілі сюды на раскопкі з нагоды: у пары кіламетраў адсюль пачынаецца славуты Агінскі канал, які злучае Шчару з Прыпяццю. Што датычыць Агінскага канала, які пачынаў будавацца ў другой палове ХVIII стагоддзя па ініцыятыве і на сродкі магната Міхаіла Казіміра Агінскага, то менавіта на тэрыторыі Ляхавіцкага раёна знаходзіцца яго дзясяты шлюз, узведзены на пачатку мінулага стагоддзя. Хто з цікаўных і нераўнадушных адмовіцца пабачыць усё гэта?!» ( Вольга БАРАДЗІНА «А світанкі тут ціхія», «ЛВ» № 30 ад 21 красавіка 2018 г.)

Падчас археалагічных раскопак тут былі знойдзены тысячы розных прадметаў, што ўяўляюць гістарычную каштоўнасць.

Грушаўскі палацава-паркавы ансамбль уключаны  ў дзяржаўны спіс гістарычна-культурных каштоўнасцей Беларусі. Пройдземся па сцежках, авеяных  легендамі і паданнямі.

Хутка працяг…

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *